December is aangebroken en dat betekent dat Studio Brussel opnieuw uitpakt met de actie Music For Life. Zeven dagen zullen drie Studio Brussel-presentatoren overleven op fruit- en groentesapjes en tegelijkertijd malaria uit de wereld proberen helpen. Malaria? Wat? Hoe? De term vraagt om meer uitleg.

De actie gaat dit jaar door van 18 tot en met 24 december en is gericht tegen malaria. Met deze actie proberen Studio Brussel en het Rode Kruis mensen bewust te maken van de malariaproblematiek en willen ze geld inzamelen om de ziekte te bestrijden.

Het concept blijft ook dit jaar ongewijzigd. Drie presentatoren zullen zich gedurende zeven dagen opsluiten in het Glazen Huis, dat ook dit jaar opnieuw in Gent staat. Tijdens hun verblijf moeten ze overleven op fruit- en groentesapjes. Luisteraars mogen de hele week acties op touw zetten en verzoeknummers aanvragen. De drie presentatoren die dit jaar het huis zullen bevolken, zijn Sam De Bruyn, Siska Schoeters en Sofie Lemaire.

Net als vorig jaar is de Vlaming weer erg creatief in het verzinnen van acties. Heel wat BV’s zetten zich in: Helmut Lotti veilt zijn roze cabrio, Blokken laat bekende Vlamingen quizzen en Eddy Merckx veilt samen met Tia Hellebaut, Kim Clijsters en Pim Smit een – zelfgemaakt – schilderij. Daniël Termont, burgemeester van Gent, veilt een borststuk. De Universiteit Gent ‘verhuurt’ professoren en assistenten voor een dag en heel wat gemeenten over heel Vlaanderen zetten hun beste beentje voor.

Elke Vlaming weet waar de actie om draait: Malaria. Maar wat houdt die ziekte dan precies in? Wat zijn de oorzaken en wat wordt eraan gedaan?

Malaria is een ziekte die jaarlijks miljoenen dodelijke slachtoffers maakt terwijl dat gemakkelijk zou kunnen voorkomen worden dankzij voorlichting en de juiste vaccins. Er is tot op vandaag nog geen vaccin beschikbaar.

OORZAKEN

Afrikanen die wonen in kleine dorpen maken hun huizen van baksteen. Om deze aan te maken graven ze aarde weg rond het dorp en blijven sloten achter die zich vullen met water. De muggen leggen daar hun eitjes en als ze behoefte hebben aan bloed vinden ze dat in de huizen nabij. De mens graaft dus zijn eigen graf omdat het een woongebied aanmaakt voor de mug en haar van voedsel voorziet.

De muggen ontwikkelen zich het liefst in stilstaand helder water; ze houden niet van vervuiling. Slecht nieuws voor vele Afrikanen, goed nieuws voor het Noorden.

Om zich te ontwikkelen heeft de malariaparasiet zowel mensen als muggen nodig. Een mens kan een gezonde mug aansteken en zo malaria verspreiden. Niet alle muggen kunnen echter aangestoken worden, het hangt af van de muggensoort. In de wereld zijn tot nu toe zo’n 3500 soorten geïdentificeerd. De malariaparasiet kan door een zestigtal soorten worden overgebracht en van deze 60 soorten vinden we er 15 terug in Afrika.

RESEARCH

In verschillende delen van de wereld wordt de parasiet onderzocht in de hoop snel een vaccin te vinden tegen de ziekte. Maar de zoektocht naar een mogelijk vaccin wordt gehinderd doordat niet met menselijke experimentele modellen kan worden gewerkt. Daarnaast is het een moeilijke taak om de muggen te bestrijden omdat ze zich blijven aanpassen aan alle moderne technieken om ze te bestrijden.

De meest efficiënte manier om de ziekte tegen te gaan, zou zijn via het uitroeien van de muggen door het gebruik van DDT, een insecticide. Maar doordat DDT zo giftig is, mag het niet meer gebruikt worden. Researchers ontwikkelen nu producten die mogelijk even doeltreffend zijn. Muskietennetten worden op dit moment door het ministerie van Volksgezondheid in verschillende landen in Afrika uitgedeeld.

Daarnaast moet de aanpak van bestrijding aangepast zijn aan de klimatologische omstandigheden. Ook de levenswijze van de mensen is een belangrijke factor: het milieu, de ontwikkeling en een mentaliteitswijziging zal bijdragen tot het terugdringen van malaria.

Doordat er nog steeds geen vaccin op de markt is, moet de focus worden gelegd op preventie. In Afrika worden mensen preventief gewaarschuwd in de gebieden waar malaria veel voorkomt. Sinds de preventieve behandeling zijn er steeds minder malariagevallen onder de zwangere vrouwen in Afrika.

De research in het Noorden gaat vooruit, maar veel te traag in vergelijking met de ravage die de ziekte maakt in Afrika. Malaria is niet het gevolg van armoede, het veroorzaakt die ook.

Dankzij de media-aandacht voor de ziekte verhogen de middelen om de ziekte te bestrijden. Het Rode Kruis zal met de opbrengst van Music For Life muskiettennetten aankopen en instaan voor de verspreiding en voorlichting ter plekke.

Portret van Hendrik Bogaert

Wat begon als een kleine oproep

Begin deze week lanceerde iemand op het Italiaanse Facebook een oproepje om een ‘No Berlusconi Day’ te lanceren op zaterdag 5 december. Die oproep leidde al snel tot een massale beweging die het ontslag van premier Silvio Berlusconi eist.

Het comité is van mening dat Berlusconi nooit de positie had mogen bekleden die hij nu bekleedt. Dat stellen ze op hun website www.noberlusconiday.org. Volgens de initiatiefnemers is Berlusconi zich daar ook van bewust en is dat de reden waarom hij wetten en decreten doorvoert zodat hij onschendbaar is voor de eventuele feiten die hij pleegde of nog zal plegen.

De initiatiefnemers van No Berlusconi Day stellen dat de Italianen al vijftien jaar (n.v.d.r. Berlusconi is sinds 1994 politiek actief in Italië en nu is nu bezig aan zijn derde ambtstermijn) gegijzeld worden door een figuur die zich “eigenaar van de staat” acht en een agressieve houding heeft tegenover elke vorm van vrijheid (www.noberlusconiday.org). Ze willen niet meer in een land wonen waarin de premier contacten heeft met de maffia en zelfs Marcello Dell’Utri, de vertrouweling, medewerker en partijgenoot van Silvio Berlusconi die tot 9 jaar cel werd veroordeeld vanwege banden met de maffia, tot zijn innige vriendenkring rekent.

De 73-jarige Berlusconi is naast premier van Italië, ook nog leider van de centrumrechtse politieke partij Volk Van De Vrijheid, eigenaar van het Italiaans media-imperium Mediaset en een van de eigenaren van de Italiaanse voetbalclub AC Milan.

Vele Italianen, tegenstanders van Berlusconi, zijn de mening toegedaan dat hij het politieke toneel betrad om als volksvertegenwoordiger onschendbaarheid te verkrijgen in de corruptieschandalen waarbij hij betrokken zou zijn. Op dit moment hangen twee processen boven het hoofd van de Italiaanse premier. Een voor het omkopen van getuigen en een ander proces in verband met fiscale fraude binnen zijn media-imperium Mediaset.

Volgens diezelfde tegenstanders werkt hij ook de vrijheid van meningsuiting en de persvrijheid tegen door zijn mediabelangen in Mediaset. De televisiestations van Berlusconi zijn de populairste van Italië. Als regeringsleider heeft hij een grote invloed op de publieke kanalen en dat geeft hem dan ook de macht over 90% van de Italiaanse media.

Hij doet ook aan belangenvermenging door zowel op het politieke veld als op het zakelijke veld te participeren, stellen zijn tegenstanders. Daarnaast wordt Berlusconi er ook nog van verdacht in diverse processen tegen hem of zijn bedrijf rechters te hebben omgekocht.

De organisatie van ‘No B. Day’ (n.v.d.r de ‘B’ staat voor ‘Berlusconi, Billionaire Businessman’) heeft zevenhonderd bussen, een schip en vier speciale treinen ingehuurd om alle demonstranten zaterdag richting Rome te krijgen voor de No B. Day. Ze verwacht honderdduizenden mensen. Dat meldt de krant la Repubblica.

De demonstratie is inmiddels van het kleine plein Piazza del Popolo naar het grootste plein van Rome, Piazza San Giovanni, verplaatst. Er worden zaterdag op meerdere plekken in de wereld demonstraties gehouden. Ook in Brussel zal een betoging tegen Berlusconi plaatsvinden (op vrijdag 4 december). Op zaterdag zal een demonstratie plaatsvinden in Charleroi aan het Italiaanse consulaat.

Ook op verschillende andere locaties over de hele wereld zullen protesten tegen de Italiaanse premier worden georganiseerd: in Amsterdam, San Francisco, Barcelona, Stockholm, Monaco, Beijing, Brazilië, …

Op het eerste zicht lijkt dit een prachtig initiatief, maar de vraag blijft hoe betrouwbaar de informatie is die op de website verschijnt. Recente enquêtes bewijzen dat het vertrouwen in de journalistiek ver te zoeken is. Wat de afgelopen weken verschenen is over Fabiola zal dat vertrouwen zeker niet ten goede komen. 

Daarmee is dan niet enkel koningin Fabiola gekwetst, maar ook het imago van de journalist. Waar moet het naartoe met de journalistiek als wij, als burger, zomaar nieuws kunnen plaatsen zonder controle van het betreffende nieuwsagentschap? Waar zal het dan eindigen? Er zijn oneindig veel blogs die nieuws verspreiden, maar daarvan weet eenieder dat de betrouwbaarheid niet noodzakelijk 100% is. Wanneer echter nieuwsagentschappen toelaten aan burgers om nieuws op de website te plaatsen, is de betrouwbaarheid al helemaal verdwenen.

Daarnaast zorgt burgerjournalistiek er ook voor dat alle nieuws oppervlakkiger wordt. Journalisten zijn getraind om de onderwerpen die ze behandelen tot in de puntjes te onderzoeken en belichten, en dat zeer in tegenstelling tot de “gewone” burger.

Wanneer de burgerjournalistiek het van de professionele journalistiek zou overnemen zou nieuws onbetrouwbaar, oppervlakkiger en misschien zelfs gewoon fout zijn. Is dat dan waar we naar streven?

Kan u ons kort uitleggen wat het dossier BHV precies inhoudt? Wat zou u bijvoorbeeld vertellen aan een leek?

 Vandaag is er een kiesdistrict in het Vlaamse Gewest en een kiesdistrict dat zich in het Brusselse Gewest bevindt, andere kiesdistricten zijn provinciale kiesdistricten. Het Constitutionele Hof hoopte dat er een oplossing zou komen voor een probleem van ongelijkheid ten opzichte van de situatie die bestond en ten opzichte van de situatie die bestaat in andere districten. Aan Vlaamse zijde wensen alle politici de splitsing van Brussel-Halle-Vilvoorde, maar de Walen zeggen dat er andere alternatieven zijn. Hierdoor kan het Grondwettelijk Hof dus niet beslissen.

Naast dit juridisch argument is er ook nog een politieke visie op de situatie waarbij er een vrees is van de Franstalige kant. Ze stellen dat indien de splitsing doorgaat, de rechten van de Walen in de Brusselse rand zullen verminderen. Het zou dan uiteindelijk uitdraaien op een soort van toekomstige staatsgrens waarbij er bij sommigen de wens is om België te splitsen.

 Naar wat we begrepen hebben, wordt de situatie erger en erger. Wat is volgens u een oplossing?

 Er bestaan oplossingen. Ik ben natuurlijk geen technicus in het dossier BHV, maar ik weet dat Verhofstadt in 2005 met een oplossing kwam en de NVA het helaas niet eens was met deze oplossing. Het toont wel aan dat er een mogelijkheid bestaat om tot oplossingen te komen.

Indien we met redelijke mensen rond de tafel zouden zitten, denk ik dat het mogelijk is oplossingen te vinden. Het probleem ligt in het feit dat het politieke doel vandaag er eerder een is van geen oplossingen te vinden.  Als de dingen op een redelijke manier worden bekeken, kunnen we oplossingen vinden die zowel de rechten van de Franstaligen versterken in de Brusselse rand en die daarnaast ook kunnen leiden tot enige vorm van splitsing die iedereen bevalt. Ik denk ook dat de tijd die ondertussen gepasseerd is, ervoor heeft gezorgd dat het bijna onmogelijk wordt om redelijkerwijs een oplossing vinden. Daarnaast mogen we niet vergeten dat er ook dossiers zijn die nog veel slechter zijn voor de toekomst van onze bevolking. Zowel in Wallonië als in Vlaanderen is dit dossier niet noodzakelijk het belangrijkste dossier.

 Hoe komt het dan dat hier zoveel heisa rond is?

Omdat het gaat over zaken in verband met identiteit, in verband met nationale onderwerpen. Dit zijn jammer genoeg altijd thema’s die het meest gecompliceerd zijn en die tegelijkertijd het meest gebruikt worden door politici, omdat het uiteindelijk gemakkelijk is om de kern aan te raken van het nationalisme van een volk.

 Wat is de rol van de koning in dit verhaal?

 Ik denk dat de koning niet veel te zeggen heeft. We hebben horen zeggen dat de koning degene is die zegt dat België nooit zal splitsen, maar daar geloof ik niet in. Ik denk dat de koning vandaag een marginale rol heeft. De bepalende factor in België is Brussel. Ze is namelijk de hoofdstad van Vlaanderen. Daarnaast willen de Walen Brussel niet verliezen en dat zorgt voor wrevel tussen de twee. De dag waarop Vlaanderen zegt dat Brussel hen niets meer kan schelen, dan zal België inderdaad stoppen te bestaan.

 Wat is het standpunt van uw partij over BHV?

 Er zijn twee logica’s die elkaar altijd al in de weg stonden. Vlaanderen zegt enerzijds dat het een grondgebied heeft en dat zij meester is over de manier waarop ze dingen organiseert. De Franstaligen zeggen anderzijds dat de rechten van de mensen die er wonen belangrijk zijn. We hebben kunstmatige grenzen gelegd in een regio die uiteindelijk een stad is, die een economisch baken vormt en waar de bevolking haar rechten moet en kan blijven behouden. Het komt er dus op neer dat er een tegenstelling is tussen de rechten van de mensen tegen het recht op de bodem, zoals men het zo dikwijls verwoord.

Ik denk dat er sowieso een manier is om tussen beide een brug te bouwen waarbij de Vlamingen meester kunnen zijn in hun eigen grondgebied en de inwoners hun rechten kunnen blijven uitoefenen.

Langs de Waalse kant is er hoe dan ook de wens om verder de rechten te blijven behouden, met inbegrip van de ondertekening van een Kaderverdrag van de Raad van Europa. Het is abnormaal dat België het laatste land is dat dit nog altijd niet heeft geratificeerd. Het toont aan dat er een probleem is.

Ik denk dat er manieren zijn om een oplossing te vinden. Indien het mogelijk wordt om het Kaderverdrag te bekrachtigen, rekening houdende met de mogelijkheden die er zijn om nog andere dingen te bekrachtigen, dan lijkt het mij ook mogelijk BHV te splitsen. Ik hoop persoonlijk vooral dat de economische, sociale en politieke toekomst van België niet in gevaar wordt gebracht door dossiers als deze en dat iedereen redelijk zal zijn.

 In Vlaanderen merken we nogal wat verschillen op in de standpunten van de partijen. Is er tussen de verschillende partijen in Wallonië ook veel verschil met betrekking tot het dossier BHV?

Met betrekking tot BHV denk ik dat er in Vlaanderen een consensus heerst. Er is namelijk al een unanieme stemming gebeurd rond het dossier. Over de toekomst van België is dan weer absoluut geen consensus in Vlaanderen, en dat vooral ‘dankzij’ partijen zoals NVA.

Ik had de kans, op Hertoginnedal, om te onderhandelen over de akkoorden van Oranje-Blauw op de internationale lijsten. De vertegenwoordiger van  NVA had slechts een zorg en dat was om te proberen alles te dwarsbomen wat nog zou kunnen worden gerealiseerd in België. Dat is natuurlijk ook logisch met het politieke programma van de NVA.

Aan de Franse zijde zijn er nuances, zeker met partijen zoals het FDF, maar er zijn zeker ook een aantal principes waarover we allemaal denken dat we deze moeten blijven opvolgen en waarop we moeten blijven letten.

Wij dachten dat de kwestie van de faciliteiten gebetonneerd zat in de grondwet, maar ook dat wankelt. Wij leven in een raar land; ik woonde enkele jaren in Kraainem waar in het gemeentebestuur iedereen Nederlands praatte ondanks het feit dat de spreektaal van 90% van de mensen Frans is. Er is over de hele wereld geen enkel land waar zo’n dingen gebeuren.

Ik merk ook op dat partijen zoals de NVA en Vlaams Belang zeer radicale standpunten hebben en voor ons zijn die standpunten enorm irrationeel.

 Wat zijn dan, volgens u, de oorzaken van de radicale standpunten van de Vlamingen en Walen?

 Ik ben altijd opnieuw verrast en dat zeg ik ook vaak tegen mijn Vlaamse collega’s: Vlaanderen is een economische grootmacht, op het politieke vlak heeft ze grote politieke macht in België, ze heeft een fascinerende cultuur. De Walen hebben daarentegen de indruk dat er een gebrek aan vertrouwen is bij de Vlamingen, gezien het feit dat de kant van Wallonië het land zogezegd naar beneden trekt. Het is heel vreemd.

Eerst moeten we kijken naar de geschiedenis van België sinds haar ontstaan en met haar verschillende rollen voor het noorden en het zuiden. Daarnaast, denk ik, is er gewoon een mythe die niet enkel in Vlaanderen maar ook in Noord-Italië, het Baskenland en Schotland heerst omtrent dat gebrek aan vertrouwen.

Er bestaat ook enig risico dat wanneer je je op eigen bodem bevindt, de dingen zullen blijven zoals ze zijn. Mijn mening is dat we een mix van verschillende groepen in de bevolking hebben, wat leidt tot meer mogelijkheden om te bloeien. Dat multiculturele en meertalige aspect kan bijdragen aan de welvaart van België. Het kan met name een kruispunt van verschillende culturen worden.

Ik zie wel dat in Europa, bij alle verschillende bevolkingen de wens heerst om zich terug te trekken in zichzelf, terwijl we paradoxaal genoeg een Europa proberen te bouwen. Ik betreur dat.

 We lazen deze week dat Premier Van Rompuy misschien President van Europa kan worden.* Zal dat veranderingen teweegbrengen in België?

 Van Rompuy heeft alleszins het vermogen gehad om de situatie te kalmeren. Hij zorgde ervoor dat we enige hoop hadden dat we uit het diepe dal van de crisis zouden komen. Voor ons, de Franstaligen, was/is Van Rompuy uiterst belangrijk geweest. Daardoor komen we, in het geval hij President van Europa wordt, terecht in een zwakke zone.

Zullen we capabel zijn om het werk van genezing, sereniteit en collegialiteit vol te houden?  Ten tijde van Yves Leterme waren er veel problemen en belangrijke spanningen, spelletjes werden gespeeld onder ministers en alles was zeer tactisch maar daarom was dat niet altijd in het belang van de bevolking.

Het valt af te wachten hoe het zal lopen, maar in ieder geval ben ik ervan overtuigd dat we zullen moeten leren van de afgelopen periode, een periode waarin we grote problemen hebben gekend zoals de financiële crisis.

(*Meneer Van Rompuy werd op 19 november 2009 verkozen tot eerste President van Europa, maar dat was nog niet het geval op het ogenblik van de afname van het interview.)

Wat zijn volgens u de grote verschillen tussen de Vlamingen en Walen en welke verschillen spelen vandaag nog een rol?

 Buitenlanders zeggen me vaak dat Vlamingen en Walen op cultureel vlak veel meer op elkaar gelijken dan ze willen geloven. Er zijn meer verschillen in mentaliteit tussen een Vlaming en een Nederlander dan tussen een Vlaming en een Waal. Ik denk dat de verhalen gewoon meer en meer van elkaar verschillen omdat we instellingen oprichten die ervoor zorgen dat onze beide verhalen steeds meer van elkaar verwijderd geraken. Daardoor hebben we opeens minder het gevoel dat we  behoren tot hetzelfde volk. Onze instellingen, onze cultuur, onze media zijn immers steeds meer verschillend. Dat is, volgens mij, het grootste gevaar. Wij, als aparte bevolkingsgroepen, realiseren soms meer culturele akkoorden met het buitenland, dan dat we dat doen in eigen land. Tegelijkertijd voel ik ook veel kracht, verzoening tussen beide landsdelen. Er zijn nog veel mensen, Vlamingen en Walen, die samen blijven werken, die samen projecten verder zetten of samen nieuwe projecten opstarten.

De Duitse Gemeenschap heeft onlangs een belangenconflict ingeroepen met betrekking tot BHV. Wat zal er volgens u nu verder gebeuren eenmaal ook die ‘vertragingsprocedure’ verstreken is?

Ik denk dat er verschillende mogelijkheden kunnen zijn. Enerzijds kan er een akkoord zijn van de partijen, van de meerderheid, waarbij ze zullen zeggen:”’We hebben geen nood meer aan een belangenconflict, maar we zullen niet stemmen en wij zijn het eens met het Brussels Parlement dat zegt dat het geen belangenconflict zal inroepen.” Anderzijds kunnen ze beslissen om in het Brussels Parlement toch nog een belangenconflict in te roepen.

Ik denk dat we opnieuw redelijke compromissen moeten vinden. Iedereen weet dat er een oplossing nodig is, want we zijn er ons wel degelijk van bewust dat wanneer het gestemd wordt in de plenaire vergadering, het uiteindelijk terecht zal komen bij de Koning. Hierna zullen we opnieuw een nieuwe regering nodig hebben, die het zal moeten toepassen. Degenen die beweren dat ze het anders zullen proberen, moeten dan maar proberen kiezers te halen.

 Misschien kent u Meneer Maddens, de Leuvense politicoloog. Hij heeft in de Vlaamse media aangekondigd dat Vlaanderen niet langer een nieuwe stap in de staatshervorming moet vragen, maar moet wachten tot de Franstaligen vragende partij zijn. Vroeg of laat heeft de Federale regering, het Brussels Hoofdstedelijk Gewest of Wallonië toch geld nodig, stelt hij. Vlamingen moeten een soort “je m’en foutisme” aan de dag leggen. Wat denkt u hierover?

 Ik denk dat de federale overheid in gevaar is omdat de feitelijke financiering van de gewesten en gemeenschappen ervoor zorgt dat de federale kas veel sneller geleegd wordt. Als we effectief doorgaan zoals we nu bezig zijn, dan zal de federale regering geen middelen meer overhouden voor de financiering van veiligheid, justitie, buitenlandse zaken enzovoort. Alles wat ze vandaag financiert, zal ze niet meer kunnen doen.

Het kan dan inderdaad een goede strategie zijn voor de Vlamingen, maar ik denk dat iedereen met zijn eigen opvatting over wat het publieke welzijn inhoudt, zou moeten komen en een eigen opvatting zou moeten hebben over de toekomst van het land.

Brussel heeft problemen met haar financiering, Wallonië ook, maar waarschijnlijk minder. Het is vooral de federale overheid die zwaar in de problemen zit. De eerste kas die dus helemaal leeg zal zijn, zal niet de Waalse kas, maar de federale kas zijn.

Op dat niveau hebben we natuurlijk de mogelijkheid om op het knopje te drukken en alles te doen verdwijnen, maar is dat echt het belang dat Vlaanderen nastreeft?

Ik denk persoonlijk dat Vlaanderen veel beter tot België behoort, dan wanneer ze een apart land zou worden.

*interview afgenomen in samenwerking met Ivan Hervent

Ook wanneer de pers foto’s wil publiceren gelden dezelfde regels (zowel voor zwart-wit foto’s als voor kleurenfoto’s) maar er zijn uiteraard uitzonderingen. Wanneer Child Focus tijdens een lopend onderzoek affiches uithing van de kleine Younes, kon niet van de pers verwacht worden dat zij geen foto’s zouden publiceren van de jongen. In verband met de zaak Fabeltjesland had de pers uit zichzelf beslist geen foto’s te publiceren van de kinderen. Het is immers een wettelijke verplichting toestemming te vragen van de ouders of voogd wanneer foto’s van kinderen worden gepubliceerd. Over de foto’s die over Marita Blindeman (de kinderverzorgster) verschenen, wist meneer Voets ons niets meer te vertellen.

De regels zijn door en bij de pers gekend omdat ze vervat zitten in richtlijnen en op die manier aangenomen wordt dat elke journalist op de hoogte is van deze regels. Wanneer journalisten zich hier niet aan houden, kunnen wettelijke sancties volgen, indien ze natuurlijk een wettelijke regel overtreden (bijvoorbeeld een onrechtmatige publicatie kan leiden tot een schadevergoeding). De Raad voor de Journalistiek kan geen sancties opleggen, maar wel een publieke blaam uitspreken. Zo mogen gegevens over een hoge ambtenaar die vervolgd wordt wegens corruptie wel verschijnen, maar gegevens over zijn vrouw niet. Over deze zaak heeft de RvdJ dan ook openlijk bericht.

Wij stelden tijdens het interview dat de Richtlijn over de omgang van de pers met slachtoffers zegt dat namen, identiteitsgegevens en foto’s wel kunnen worden gepubliceerd wanneer enerzijds bekendheid of maatschappelijke positie van de slachtoffers een rol spelen en anderzijds de feiten relevant zijn. Op de vraag of dat in de zaak ‘Fabeltjesland’ ook het geval is, antwoordde meneer Voets het volgende: “De feiten zijn hier absoluut relevant, ze hebben een schokeffect teweeggebracht in heel België en daarbuiten. Meteen kwamen ook discussie op gang omtrent de veiligheid van kinderen in kinderdagverblijven, dus de maatschappelijke relevantie was hier zeer hoog. De pers had geen reden om er niet over te schrijven.” Daarnaast werden heel veel details gegeven over slachtoffers en dader. Meneer Voets betwijfelde of deze nog steeds maatschappelijk relevant waren. 

De Raad voor de Journalistiek heeft slecht eenmaal een klacht gekregen over een detailfoto getrokken na de begrafenis, die verscheen op een website. Hierover is echter nooit een uitspraak gekomen, omdat de foto meteen verwijderd werd. De media hebben met andere woorden in deze zaak rekening gehouden met het leed van de slachtoffers. Ook met de familie van de slachtoffers werd rekening gehouden: de afspraak om niet in de kerk te filmen werd gerespecteerd en  ook de ouders werden met rust gelaten. Flip Voets heeft wel zijn persoonlijke bedenkingen bij dit alles. Hij vindt dat de media ‘hier en daar’ wel over de schreef zijn gegaan. Zo werd het huis van de ouders van Kim De Gelder gefilmd. Volgens meneer Voets zijn deze mensen ook slachtoffers en verdienden zij ook het respect om gerust gelaten te worden.

Voets stelt verder dat wanneer je populaire dagbladen en kwaliteitskranten vergelijkt, dat er gewoonlijk een verschil zit tussen beiden. Populaire kranten moeten het meer hebben van human interest verhalen omdat dat hun core business is. Zij gaan dan ook sneller de privacy van personen schenden dan een kwaliteitskrant, hoewel dit zeker niet wil zeggen dat kwaliteitskranten dat ook niet doen. People magazines (zoals Story en Dag Allemaal) gaan daar nog een stapje verder in, stelt hij.

De medewerking van de Raad voor de Journalistiek bij deze zaak bestond in het feit dat zij hun medewerking hebben verleend bij de afspraken over het filmen in de kerk. Er werd de media gevraagd niet in de kerk te filmen en dat is ook door alle media gerespecteerd. Volgens Flip Voets kan je de pers niet dwingen om zich afzijdig te houden, maar wanneer via de RvdJ afspraken worden gemaakt hieromtrent, worden deze wel door de media gerespecteerd.

 Veel lezers van De Morgen Online zullen op zaterdag 31 oktober 2009 het volgende hebben gelezen: ‘Wankele gezondheid werd koningin Fabiola (81) fataal.’  Fabiola kreeg vorige week drie maanden rust voorgeschreven omdat ze oververmoeid zou zijn en dat zorgde ervoor dat de journalisten bij De Morgen het artikel publiceerden.

De krant bevestigde wel snel dat het per ongeluk online werd geplaatst. Op redacties van verschillende kranten liggen namelijk artikels (soms zelfs hele katernen) klaar over beroemdheden die elk moment kunnen sterven. In het geval van Fabiola is dat al zo sinds ze in januari werd opgenomen in het ziekenhuis.

Maar De Morgen had niet de primeur. In januari, toen de koningin ook een longontsteking had, meldden de websites van de VRT en Gazet van Antwerpen ook even haar heengaan. Koningin Fabiola heeft dus al minstens drie levens!

De feiten spelen zich af op 22 oktober 2008. Volt organiseert in haar uitzending een debat rond het voorschrijfgedrag van huisartsen. De aanleiding was een uitspraak van psychiater Joël Boydens die vond dat artsen in België te snel antidepressiva voorschrijven. Als smaakmaker voor het debat ging Volt undercover bij vier huisartsen. De journalist ging in eigen naam en als een gewone burger op bezoek bij de huisartsen. Hij ging op consultatie onder het voorwendsel dat hij depressief was en reeds pillen had genomen, met de vraag om meer medicatie. Telkens kwam de journalist buiten met de gewenste medicijnen. De VRT zorgde ervoor dat de artsen onherkenbaar werden gemaakt. Hun stem daarentegen werd ongewijzigd weergegeven. Daarnaast had de VRT nagelaten te vermelden dat de journalist telkens beweerd had dat hij zijn bestaande medicatie had onderbroken. Dat kon bij de kijker de indruk wekken dat hij het voorschrift vrijwel onmiddellijk had ontvangen.

Na de uitspraak door de Raad voor de Journalistiek heeft de VRT de beelden meteen uit het archief verwijderd om heruitzending te vermijden.

Maar hoe ver kan een journalist dan gaan wanneer hij buiten de klassieke methoden van informatiegaring wil treden?

Deze vraag beantwoordde de Raad voor de Journalistiek op 10 mei 2007 met de opstelling van de Richtlijn voor undercoverjournalistiek. Aanleiding was de omstreden reportage in Telefacts over veiligheid op een Europese top. De Raad deed onderzoek naar de reportage. Er volgde niet alleen een uitspraak, de Raad besloot zelfs een nieuwe richtlijn op te nemen: undercoverjournalistiek diende aan meer voorwaarden te voldoen.

De zaak die voor de Raad verscheen was deze waarin een undercoverjournaliste materiaal voor een nepbom had binnengesmokkeld in het hotel waar de Franse president Chirac en de Duitse bondskanselier Merkel verbleven, tijdens een Europese Top in Brussel in 2006. Volgens Eric Goens, hoofdredacteur van het programma Telefacts en bedenker van de uitzending, is het de plicht van een journalist om de kijker op de hoogte te stellen van maatschappelijke problemen of zaken van algemeen belang. ‘Zonder een undercoveroperatie zou Telefacts nooit bereikt hebben wat ze wilde bereiken’, stelde hij destijds.

De uitzending lokte niet de reactie uit waarop Goens hoopte. In plaats van discussies over de al of niet slechte beveiliging van staatshoofden op de Europese Top, kwam zeer veel reactie op de journalistiek die door Telefacts bedreven werd. Er ontstond een tweestrijd tussen journalisten, tussen voor- en tegenstanders. Ten gevolge van de opschudding die ontstond, besliste de Raad een onderzoek te doen. De uitkomst hiervan werd de nieuwe richtlijn.

De reportage was volgens de Raad op verschillende vlakken niet conform de Richtlijn. Naast het grote gevaar dat de journaliste liep tijdens haar operatie, besloot de Raad dat het gebrek aan veiligheid op de Europese Top ook op een andere manier kon worden aangetoond. Dat zijn meteen twee voorwaarden waaraan de Telefacts-reportage niet voldeed en reden genoeg voor de Raad om VTM hiervoor te veroordelen.

Op het vlak van naleving van de voorwaarden in de Richtlijn is Volt er beter in geslaagd deze na te leven. De Raad besliste namelijk dat Volt enkel aan de tweede voorwaarde niet voldeed, met name degene die stelt dat de bekomen informatie niet alleen met de klassieke journalistieke methoden kan worden vergaard.

Carl Voet, eindredacteur van Volt, laat in een reactie weten dat de hele zaak eigenlijk maar weinig nieuws brengt in verband met undercoverjournalistiek en journalistieke deontologische codes in het algemeen. De veroordeling door de Raad voor de Journalistiek is er, maar op het vlak van journalistieke deontologie acht hij de hele heisa rond Patrik Van Krunkelsven en Knack veel boeiender.

 Inge Ghijs, chef Binnenland van De Standaard, is het er wel mee eens dat wanneer een journalist geen andere mogelijkheden heeft om hetzelfde materiaal te bekomen, hij dit soort journalistiek mag toepassen.

Nog volgens Inge Ghijs, chef Binnenland van De Standaard, is undercoverjournalistiek geen vorm van journalistiek die wordt gehanteerd binnen de geschreven pers. Enkel de audiovisuele media hebben de mogelijkheid om deze vorm van journalistiek toe te passen, stelt zij.

Uit tal van voorbeelden uit de Belgische, en bij uitbreiding Europese pers, is undercover-journalistiek inderdaad eigen aan de audiovisuele pers, met name de televisie. De reportage van Volt, de Telefacts-reportage en de undercoveroperatie in het Programma ‘De man van Wendy’ zijn enkel Belgische voorbeelden. Ook in Duitsland (undercover-journalist die beelden schiet op een neonaziconcert in oktober 2008) en Nederland (waarbij een undercoverjournalist een vrouwenhandel ontdekt, november 2008) zijn tal van voorbeelden te vinden.

We zien hoe dan ook een verschuiving van de klassieke methoden van journalistiek naar een arsenaal van andere mogelijkheden. Het is zeer de vraag of undercoverjournalistiek en andere vormen van journalistiek (zoals overvaljournalistiek) door de jaren heen de overhand zullen krijgen of niet.

 

 Originally uploaded by Antwerp Calling